Maakt een realtime dashboard van journalisten klikjagers?

Als het succes van een redactie alleen nog wordt afgemeten aan de verhalen die de meeste kliks opleveren, gaat er iets mis. Een grondig uitgezocht verhaal kan er dan behoorlijk bekaaid afkomen naast een snel geschreven bericht dat vooral verontwaardiging oproept. In elk geval op het scherm.

De kritiek op realtime analytics in de journalistiek is dan ook begrijpelijk. Clickbait, de druk om bereik te halen, de voortdurende jacht op de volgende piek: het zijn terechte zorgen. Wie de cijfers voortdurend voor zich ziet, kan zijn werk daar op den duur vooral op gaan afstemmen.

Met NowMetrix ontwikkelen we zelf een tool voor realtime analytics voor redacties. Juist daarom moeten we ons met die kritiek bezighouden.

Dat cijfers iets met mensen doen, is goed gedocumenteerd. Onderzoeker Caitlin Petre beschreef al in 2015 in een onderzoek voor het Tow Center hoe bereikcijfers en ranglijsten onder meer concurrentie, bevestiging, druk en zelftwijfel kunnen oproepen. Een dashboard beïnvloedt waar mensen op letten en hoe ze hun werk beoordelen.

Voor ons hoort ook een andere ervaring met cijfers bij dit gesprek: na verloop van tijd kan er een gevoel voor de eigen website ontstaan. Voor hoe de dag zich ontwikkelt, welke verhalen mensen bereiken en waar iets gebeurt dat een tweede blik verdient.

In het begin zie je misschien vooral één getal: zoveel mensen zijn er nu op de website. Gaandeweg krijgen de schommelingen meer context. Je kent het verloop van een gewone ochtend. Je ziet wat er na een nieuwsbrief gebeurt. Je merkt het als een ouder artikel ineens weer wordt gelezen of een verhaal langer aandacht krijgt dan verwacht.

Dat gevoel ontstaat uit de combinatie van observatie en redactionele ervaring. Je weet wat er is gepubliceerd, welk artikel een andere plek heeft gekregen en welke gebeurtenissen de dag bepalen. De cijfers vullen die kennis aan.

Ze kunnen ook je eigen aannames ter discussie stellen. Misschien krijgt een onderwerp dat je als niche beschouwde meer aandacht dan gedacht. Misschien wordt een zorgvuldig geschreven uitleg nog gelezen terwijl het actuele nieuwsbericht allang uit beeld is verdwenen. Zulke waarnemingen kunnen aanleiding zijn om een onderwerp meer ruimte te geven.

Een eenvoudig voorbeeld laat zien hoe nuttig dat kan zijn. Een redactie heeft een paar maanden geleden uitgelegd welke rechten reizigers hebben als hun trein uitvalt. Tijdens een grote storing wordt dat artikel ineens weer veel opgevraagd.

Het team staat nu voor heel concrete vragen. Klopt de informatie nog? Zijn de regels voor vergoedingen veranderd? Werken de links naar meer informatie? Moet het artikel iets zeggen over de huidige situatie?

Als de redactie de hernieuwde aandacht opmerkt, kan ze het artikel controleren terwijl mensen het gebruiken. Dat heeft redactionele waarde die verder gaat dan het aantal weergaven.

Ook weinig aandacht kan een nuttige waarneming zijn. Stel dat een redactie een belangrijk verhaal publiceert over de financiering van scholen in de gemeente. Het artikel wordt nauwelijks geopend.

Dat zegt op zichzelf weinig over de vraag of het onderwerp mensen interesseert. Misschien staat het artikel ver onderaan op de homepage. Misschien is de kop zo abstract dat niemand begrijpt wat het besluit voor het eigen gezin betekent. Misschien heeft het onderwerp meer tijd nodig.

Voordat de redactie hieruit concludeert dat ze zulke verhalen voortaan minder vaak moet maken, is het de moeite waard die mogelijkheden te bekijken. Een preciezere kop of een begrijpelijke uitleg van de gevolgen kan een belangrijk onderwerp helpen zijn publiek te vinden. De kop moet daarbij vanzelfsprekend waarmaken wat hij belooft.

De beperkingen van de cijfers blijven bestaan. Een paginaweergave vertelt in eerste instantie dat een pagina is opgevraagd. Instemming, vertrouwen of journalistieke kwaliteit zijn er niet uit af te leiden. En mensen die de website helemaal niet bereiken, blijven vanuit dit perspectief grotendeels onzichtbaar.

Ook bij een stijgende curve is de oorzaak niet altijd eenduidig vast te stellen. Een prominentere plek, een externe link of een actuele gebeurtenis kan een rol spelen. Wie van cijfers wil leren, moet de context meenemen en andere waarnemingen erbij betrekken. Het Reuters Institute beschrijft precies die ambitie: analytics moeten het redactionele oordeel aanvullen met relevante informatie.

Een redactie moet daarom duidelijk weten waarvoor ze haar live gegevens gebruikt. Een ranglijst van de meestgelezen artikelen is geen geschikte ranglijst van het beste journalistieke werk. Daarvoor verschillen de onderwerpen, doelgroepen, plekken op de site en publicatiemomenten te veel.

Even belangrijk is de vrijheid om een verhaal te blijven volgen, ongeacht het actuele bereik. Een misstand verdient onderzoek, ook als die aanvankelijk maar weinig mensen raakt. Een zorgvuldige duiding verdient ruimte, ook als een luchtig bericht op dat moment veel meer aandacht krijgt.

In de dagelijkse praktijk hoort daar ook bij dat je het scherm even kunt laten voor wat het is. Niemand hoeft tijdens het uitzoeken van een verhaal elke verandering in de bezoekersaantallen te volgen. Live gegevens zijn nuttig als er een concrete beslissing moet worden genomen. Om te beoordelen of een verhaal in de loop van weken effect heeft, moet je hoe dan ook over een langere periode kijken en andere vormen van feedback meenemen.

Daaruit volgt voor ons een duidelijke ambitie voor NowMetrix: redacties moeten snel kunnen begrijpen wat er op hun website gebeurt. Ze moeten aanwijzingen krijgen waarmee ze hun werk toegankelijker, actueler en nuttiger kunnen maken.

Een goed gevoel voor de website houdt ook in dat je de cijfers kunt plaatsen en soms bewust naast je neer kunt leggen. Soms blijft een verhaal op de homepage staan omdat de redactie het belangrijk vindt. Ook als een ander verhaal op dat moment meer kliks oplevert.